Eisteddfod Fawr Llangollen, 1858

[delwedd: Hanes yr Eisteddfodau]

Ac mae Eisteddfod fawr Llangollen, 1858 yn ddigwyddiad rhyfeddol o arwyddocaol. Do, fe fuodd hi'n eisteddfod stormus iawn. Yn honno, os cofiwch chi, y gwrthodwyd ei wobr i'r enwog Tomos Stephens o Ferthyr, am ei draethawd godidog yn chwalu'r chwedl am Fadog yn darganfod America. Roedd John Williams a'i gyfeillion wedi disgwyl am draethawd a fyddai'n cadarnhau'r chwedl. Oherwydd ei chwalu hi doedden nhw ddim yn fodlon o gwbl i anrhegu Tomos Stephens ac mi aeth hi'n storom fawr yn yr Eisteddfod honno.

Ac wrth gwrs, yr yr eisteddfod honno fe ymddangosodd gŵr ifanc, bardd, a oedd yn mynd i fod yn eilun y genedl hyd at ei farw yn y flwyddyn 1887. I'r eisteddfod honno, i ennill gwobr am rieingerdd, sef cerdd serch, 'Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân', mi ddôth neb llai na Cheiriog. John Ceiriog Hughes, bob cam o Fanceinion lle'r oedd e'n byw ar y pryd, ac mi fuodd 'Myfanwy Fychan' yn 'hit' ryfeddol o'r foment y darllenwyd hi gynta' yn Eisteddfod Fawr Llangollen. Mae yna un rheswm arbennig pam, fyddwn i'n dweud. Yn y Llyfrau Gleision enbyd yn 1847, roedd merched Cymru wedi'u sarhau. Mi roen nhw wedi cael yr enw o fod yn ferched llac eu moesau, mi roedd plant siawns yng Nghymru fel gwsberis ar lwyn, ac mi roedd y Cymry wedi teimlo hyn i'r byw. Yr hyn wnaeth Ceiriog yn anad dim, yn 1858 yn Llangollen, oedd creu patrwm o Gymraes deilwng, delediw, hardd, foesol, foesgar, ac mi syrthiodd y Cymry mewn cariad â Myfanwy Fychan dros nos.

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd]

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    [delwedd: Sain Ffagan]

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    [delwedd: Big Pit]

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Wlân Cymru]

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru]

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lechi Cymru]

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol y Glannau]

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.