Rydych chi yn:  >   >   >   >   > 
English

Eisteddfod Fawr Llangollen, 1858

Hanes yr Eisteddfodau

Ac mae Eisteddfod fawr Llangollen, 1858 yn ddigwyddiad rhyfeddol o arwyddocaol. Do, fe fuodd hi'n eisteddfod stormus iawn. Yn honno, os cofiwch chi, y gwrthodwyd ei wobr i'r enwog Tomos Stephens o Ferthyr, am ei draethawd godidog yn chwalu'r chwedl am Fadog yn darganfod America. Roedd John Williams a'i gyfeillion wedi disgwyl am draethawd a fyddai'n cadarnhau'r chwedl. Oherwydd ei chwalu hi doedden nhw ddim yn fodlon o gwbl i anrhegu Tomos Stephens ac mi aeth hi'n storom fawr yn yr Eisteddfod honno.

Ac wrth gwrs, yr yr eisteddfod honno fe ymddangosodd gŵr ifanc, bardd, a oedd yn mynd i fod yn eilun y genedl hyd at ei farw yn y flwyddyn 1887. I'r eisteddfod honno, i ennill gwobr am rieingerdd, sef cerdd serch, 'Myfanwy Fychan o Gastell Dinas Brân', mi ddôth neb llai na Cheiriog. John Ceiriog Hughes, bob cam o Fanceinion lle'r oedd e'n byw ar y pryd, ac mi fuodd 'Myfanwy Fychan' yn 'hit' ryfeddol o'r foment y darllenwyd hi gynta' yn Eisteddfod Fawr Llangollen. Mae yna un rheswm arbennig pam, fyddwn i'n dweud. Yn y Llyfrau Gleision enbyd yn 1847, roedd merched Cymru wedi'u sarhau. Mi roen nhw wedi cael yr enw o fod yn ferched llac eu moesau, mi roedd plant siawns yng Nghymru fel gwsberis ar lwyn, ac mi roedd y Cymry wedi teimlo hyn i'r byw. Yr hyn wnaeth Ceiriog yn anad dim, yn 1858 yn Llangollen, oedd creu patrwm o Gymraes deilwng, delediw, hardd, foesol, foesgar, ac mi syrthiodd y Cymry mewn cariad â Myfanwy Fychan dros nos.