Rydych chi yn:  >   >   >   >   > 
English

Arglwyddes Llanofer a'r Delyn Deires

Ac mi roedd y Wenynen yn anad dim wedi ffoli'n llwyr, wrth gwrs, ar y delyn deires, ar alawon gwerin ac ar ddawnsfeydd, dawnsfeydd gwerin Cymru, a 'does yna ddim un amheuaeth o gwbl bod Eisteddfodau'r Fenni rhwng 1835 a 1853 wedi chwarae rhan bwysig iawn o ran diogelu'r elfennau yna yn y diwylliant Cymraeg. Mae'n gwbwl sicr y byddai'r delyn deires wedi diflannu o'r tir yn llwyr oni bai am Wenynen Gwent, a oedd yn cyflogi telynor yng Nghaerdydd, Bassett Jones, i greu telynau. Hynny yw, roedd hi'n gosod cystadleuthau yn yr eisteddfodau ar gyfer chwareuwyr y delyn deires ac yn lle rhoid arian iddyn nhw'n wobrau, rhoi telyn newydd iddyn nhw. Ac mae'n debyg i'r Bassett Jones yma yng Nghaerdydd lunio rhywle o gwmpas rhyw dri dwsin o delynau newydd sbon, ac mi aeth rheini mâs i'r wlad. Ac mi barodd Gwenynen Gwent yn daer iawn, iawn, dros yr hyn yr oedd hi'n ei ystyried yn ddiwylliant traddodiadol y Cymry, lawr hyd at flwyddyn ei marw ym 1896, yn Gymraes danllyd - 'a very fiery Welshwoman', meddai un o'i chydnabod. Ond mewn gwirionedd o ran ei thras, Saesnes oedd hi. Diolch i Dduw am rai o'r natur yna.

Gwrandewch ar naratif fideo gyda Hywel Teifi Edwards (angen chwaraewr QuickTime):

Modem [616KB]:


Broadband [2.1MB]: