Diwedd Echrydus Gwraig a fu'n Rhyfygu

Ellen Evans (1879 - 1972), Llithfaen
––Ellen Evans (1879–1972), Llithfaen.

Gan: Ellen Evans, Llithfaen, sir Gaernarfon

A sôn am ofn, yndê, mae gynnach chi hanes, yndoes, am wraig odd yn ofni dim, yn rhyfygu braidd felly? Pwy odd y wraig yma? Fe gafwyd hyd iddi, dach chi'n cofio yn y diwedd.

Ia, ar dir Bryn Dirwast [Llithfaen] odd honno. Nid fel ag y mae o. Hen dŷ odd 'na a'i dalcian i'r lôn, ych chi. A fyddai wedi'i neud yn felyn bob amsar, a rodd 'no dŷ bychan yn 'i dalcian o. A odd hen wraig yn byw yn y lle bach 'ma. Dwn i ddim pwy odd yn byw yn y llall. A rywun yn galw heibio iddi hi. Odd hi'n hynod o anystyriol. A ma hi'n deud nad odd gynni hi ddim ofn na Duw na dyn, 'tê. A mi cafwyd hi wedi cal 'i thynnu trw'r drain a'r mieri. Rwi'n cofio'r hen wraig odd yn deud, 'Ac i fyny', medda hi felna, 'yn y cae acw [y cafwyd hi]. Na fydd rhy annuwiol, 'tê, rhag i ti farw cyn dy amsar.'

A mae 'na ddywediad, yn does, sydd yn cyfleu hyn?

Ia. Fydda'r hen bobol yn deud, 'Y cythral â'th gipio'. Os byddach chi mewn ryw ddrwg mawr ne rywbath felly.

A ble'n union cafwyd hyd iddi? Yn y cae?

Yn Cae Ucha, Bryn Dirwast.

Tâp: AWC 1974. Recordiwyd 22.x.1968, gan Robin Gwyndaf.
Siaradwraig: Ellen Evans, Alpha, Llithfaen, Sir Gaernarfon.
Ganed: 22.vii.1879, Tan-y-ffordd, Llithfaen.
Cyn priodi bu'n gwnïo o dŷ i dŷ ac yn gweini fel morwyn. Gwraig grefyddol. Cyn-athrawes Ysgol Sul.