Dinbych 1828: yr Eisteddfod Frenhinol gyntaf

[delwedd: Amgueddfa ac Oriel Genedlaethol Cymru]


[delwedd: Amgueddfa ac Oriel Genedlaethol Cymru]


Mi roedd honno'n eisteddfod gyffrous yn 1824 yn Ninbych, a'r gwyr mawr yn tyrru iddi hi. Ond mwy cyffrous o gryn dipyn oedd yr eisteddfod a ddilynodd yn 1828, eto yn Ninbych, a honno'n cael ei galw, rwy'n meddwl am y tro cynta', yn Eisteddfod Frenhinol.

Pam, meddech chi? Yn syml, oherwydd bod brawd y Brenin, Siôr y Pedwerydd, wedi galw heibio, sef yr hen Ddug Sussex, a oedd yn digwydd bod yn y cyffiniau. Dyn, gyda llaw, â diddordeb mawr ganddo fe mewn clociau. Wel mi aeth e i'r eisteddfod yn Ninbych yn 1828, a mawr fu'r cyffro, fel gallech chi gredu.

At hynny, un o feirdd trawiadol y cyfnod, a oedd yn dechrau gwneud enw iddo fe'i hunan - un arall o'r clerigwyr, Evan Evans, y Parchedig Evan Evans, sef yr enwog Ieuan Glan Geirionnydd. Ac yn yr Eisteddfod honno yr enillodd e'i gadair, wrth gwrs, a derbyn medal hardd iawn. Awdl ar wledd Belshasar, sydd yn enghraifft gynnar, os mynnwch chi, yn yr eisteddfodau hyn o'r ffordd yr oedd y Beibl yn mynd i ddominyddu'r testunau a oedd yn cael eu gosod ar gyfer y beirdd, flwyddyn ar ôl blwyddyn. Wel mi fydden i'n bersonol wedi bod yn falch iawn o gael bod yn Eisteddfod Dinbych, er mwyn cael dweud wrth Ddug Sussex nad oedd e ddim wedi dod i'r lle iawn.

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd]

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    [delwedd: Sain Ffagan]

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    [delwedd: Big Pit]

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Wlân Cymru]

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru]

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lechi Cymru]

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol y Glannau]

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.