Diwylliant y Cyngerdd

O safbwynt her y diwylliant Seisnig, sef diwylliant y cyngerdd, i'r diwylliant Cymraeg traddodiadol, fe welwyd hwnnw ar unwaith ar waith yn 'Steddfod Caerfyrddin 1819, oherwydd mi ddôth y Parchedig John Bowen â chôr, rhan o'r Bath Harmonic Society, lawr i dre Caerfyrddin ac fe wnaeth y côr hwnnw gynnal dau fuddgyngerdd, y naill ar gyfer gweddwon a phlant offeiriaid oedd wedi darfod amdanyn nhw, a'r llall, credwch fi neu beidio, a defnyddio'r disgrifiad Saesneg, yn fuddgyngerdd ar gyfer "decayed harpists," sef hen delynorion mae'n debyg, oedd wedi mynd yn rhy fusgrell i'w cynnal nhw eu hunain. Ac yn y ddau gyngerdd yma fe welwyd wrth gwrs parchusion tre Caerfyrddin a'r cylch yn tyrru, oherwydd mi roedd hwn yn rhywbeth hollol ffasiynol.

Ac mewn gwironedd, o'r foment honno ymlaen mi welwch chi ddechrau'r frwydr yn yr Eisteddfod rhwng y ddau ddiwylliant. Meddyliwch chi nawr, mae gyda chi Iolo Morgannwg yn cynnal Gorsedd y Beirdd ar lawnt yr Ivy Bush, a'r Orsedd honno'n bod yn un swydd i ddathlu yr hyn a oedd yn unigryw yn y diwylliant Cymraeg. Mae hyn'na'n digwydd ar y naill law, ac ar y llaw arall mae'r cyngerdd ffasiynol yma'n dod mewn. Ac mi fyddai hi'n frwydr o 1819 ymlaen, a honno'n frwydr gyda llaw a fyddai'n costio'n ddrud iawn i'r beirdd ac i'r diwylliant Cymraeg o fewn yr Eisteddfod.

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd]

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    [delwedd: Sain Ffagan]

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    [delwedd: Big Pit]

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Wlân Cymru]

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru]

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lechi Cymru]

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol y Glannau]

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.