Rydych chi yn:  >   >   >   >   > 
English

Caerfyrddin 1819 a Gorsedd y Beirdd

Amgueddfa ac Oriel Genedlaethol Cymru

Amgueddfa ac Oriel Genedlaethol Cymru

Amgueddfa ac Oriel Genedlaethol Cymru

Fe gynhaliwyd y gynta' o'r eisteddfodau taleithiol hyn yng Nghaerfyrddin, fel dywedais i, yn y flwyddyn 1819. Ac fe ddaeth i'r eisteddfod honno bob cam o Ferthyr, lle'r oedd e'n aros ar y pryd gyda'i fab, yr hynafgwr rhyfeddol hwnnw, Iolo Morgannwg, crëwr Gorsedd y Beirdd. Nawr mi roedd yr Orsedd wedi ei chreu wrth gwrs ers rhai blynyddoedd, ac wrth gwrs yn Llundain mi roedd honno wedi'i lansio. Ond doedd hi ddim wedi'i phriodi â'r Eisteddfod.

Ac fe welodd Iolo Morganwg yn saithdeg oed, mi welodd ei gyfle yng Nghaerfyrddin yn y flwyddyn 1819. Mi ddôth lawr bob cam, a'r fan honno, gyda rhyw lond poced o chippings fel petai, mi luniodd gylch Gorsedd ar lawnt yr Ivy Bush, yr hen westy hyglod hwnnw. Ac fe ddechreuodd yn y fan honno urddo, wrth gwrs, beirdd a derwyddon, yn eu plith nhw neb llai na'r enwog Esgob Thomas Burgess Tyddewi, a oedd yn noddwr mawr i'r eisteddfodau taleithiol. Ac mae gyda ni fan hyn yn Sain Ffagan y cleddyf a ddefnyddiwyd gan Iolo Morganwg yn ystod seremonïau derwyddol, gorseddol y flwyddyn honno.

Ac mi roedd Gwallter Mechain wrthi o hyd yn cystadlu ac yn ennill. Mae'r fedal ŷch chi'n edrych arni hi nawr yn coffáu ei gamp e yn ennill awdl farwnad i arwr mawr Caerfyrddin, ac ie hyd yn oed maes Waterloo - rwy'n cyfeirio at yr enwog Syr Tomos Picton. Roedd e'n destun awdl farwnad. Roedd hyn'na'n golygu ei fod e'n ganolbwynt mawl yn Eisteddfod Caerfyrddin ym 1819 ac fe roedd Gwallter Mechain yn ennill unwaith eto.

Gwrandewch ar naratif fideo gyda Hywel Teifi Edwards (angen chwaraewr QuickTime):

Modem [680KB]:


Broadband [2.3MB]: