Caerfyrddin 1819 a Gorsedd y Beirdd

Amgueddfa ac Oriel Genedlaethol Cymru

Amgueddfa ac Oriel Genedlaethol Cymru

Amgueddfa ac Oriel Genedlaethol Cymru

Fe gynhaliwyd y gynta' o'r eisteddfodau taleithiol hyn yng Nghaerfyrddin, fel dywedais i, yn y flwyddyn 1819. Ac fe ddaeth i'r eisteddfod honno bob cam o Ferthyr, lle'r oedd e'n aros ar y pryd gyda'i fab, yr hynafgwr rhyfeddol hwnnw, Iolo Morgannwg, crëwr Gorsedd y Beirdd. Nawr mi roedd yr Orsedd wedi ei chreu wrth gwrs ers rhai blynyddoedd, ac wrth gwrs yn Llundain mi roedd honno wedi'i lansio. Ond doedd hi ddim wedi'i phriodi â'r Eisteddfod.

Ac fe welodd Iolo Morganwg yn saithdeg oed, mi welodd ei gyfle yng Nghaerfyrddin yn y flwyddyn 1819. Mi ddôth lawr bob cam, a'r fan honno, gyda rhyw lond poced o chippings fel petai, mi luniodd gylch Gorsedd ar lawnt yr Ivy Bush, yr hen westy hyglod hwnnw. Ac fe ddechreuodd yn y fan honno urddo, wrth gwrs, beirdd a derwyddon, yn eu plith nhw neb llai na'r enwog Esgob Thomas Burgess Tyddewi, a oedd yn noddwr mawr i'r eisteddfodau taleithiol. Ac mae gyda ni fan hyn yn Sain Ffagan y cleddyf a ddefnyddiwyd gan Iolo Morganwg yn ystod seremonïau derwyddol, gorseddol y flwyddyn honno.

Ac mi roedd Gwallter Mechain wrthi o hyd yn cystadlu ac yn ennill. Mae'r fedal ŷch chi'n edrych arni hi nawr yn coffáu ei gamp e yn ennill awdl farwnad i arwr mawr Caerfyrddin, ac ie hyd yn oed maes Waterloo - rwy'n cyfeirio at yr enwog Syr Tomos Picton. Roedd e'n destun awdl farwnad. Roedd hyn'na'n golygu ei fod e'n ganolbwynt mawl yn Eisteddfod Caerfyrddin ym 1819 ac fe roedd Gwallter Mechain yn ennill unwaith eto.

Gwrandewch ar naratif fideo gyda Hywel Teifi Edwards (angen chwaraewr QuickTime):

Modem [680KB]:


Broadband [2.3MB]:

digwyddiadau

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    Sain Ffagan

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    Big Pit

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    Amgueddfa Wlân Cymru

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    Amgueddfa Lechi Cymru

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.