Rydych chi yn:  >   >   >   > 
English

Yr Eisteddfodau Taleithiol

Fe ddechreuodd Eisteddfodau'r Gwyneddigion ym mis Medi 1789 yn Y Bala, ac mae'n debyg gen i y byddai dylanwad y Gwyneddigion wedi bod yn reit bwysig, mi fydden nhw wedi sefydlu mudiad Eisteddfodol o bwys. Ond wrth gwrs mi ddôth y rhyfeloedd yn erbyn Napoleon i chwalu'r patrwm, ac mewn dim o dro mi roedd Eisteddfodau'r Gwyneddigion fel petai wedi rhedeg i'r tywod.

Wel, pan ddôth y rhyfel hwnnw i ben, fe ailgydiwyd yn y diddordebau eisteddfodol, yn arbennig felly gan gwlwm o glerigwyr, a oedd yn cwrdd adeg y Nadolig a'r Calan lan yng Ngheri ar bwys Y Drenewydd, yn cwrdd yn fanno yn y rheithordy, lle'r oedd Ifor Ceri, y Parchedig John Jenkins, wrth y llyw, gŵr a chanddo fe ddiddordeb arbennig yn yr hen ddiwylliant traddodiadol, yn farddoniaeth ac yn gerddoriaeth pe bai'n dod i hynny, ac roedd yna nifer o glerigwyr brwd o'i gwmpas e. Ac yng Ngheri mewn gwirionedd, yn y flwyddyn 1818 y dechreuwyd meddwl mewn difrif am ailgydio eto yn y mudiad Eisteddfodol a chreu eisteddfodau go iawn.

A'r flwyddyn ddilynol yng Nghaerfyrddin, dan nawdd y Gymdeithas a oedd wedi ei chreu yn Nyfed, dyma nhw'n cynnal yr eisteddfod gynta, yr eisteddfod daleithiol gynta. Ac fe gynhaliwyd honno yng Nghaerfyrddin ym 1819, y gynta o ddeg o eisteddfodau taleithiol achos mi aeth y mudiad rhagddo hyd y flwyddyn 1834, pan ddaeth y cyfan i ben yng Nghaerdydd. Deg o eisteddfodau taleithiol, heb unrhyw amheuaeth, a wnaeth weddnewid holl stori'r eisteddfod, oherwydd fe gynhaliwyd eisteddfodau nad oedd eu bath nhw ddim erioed wedi'u gweld ar ddaear Cymru

Gwrandewch ar naratif fideo gyda Hywel Teifi Edwards (angen chwaraewr QuickTime):

Modem [816KB]:


Broadband [2.8MB]: