Bala, 1789

[delwedd: Medal y Gwyneddigion a enillwyd gan Gwallter Mechain, Corwen, 1789 (blaen)]

Gwnaethpwyd y fedal hon yng Nghaer ar draul Cymdeithas y Gwyneddigion ar gyfer Eisteddfod Corwen ym 1789, a chyfeirir ati yn yr ohebiaeth gyfoes fel Cadair Arian. Fe'i cynigiwyd am gyfansoddi penillion ar y pryd, a dyfarnwyd Gwallter Mechain yn fuddugol dros Twm o'r Nant a Jonathan Hughes. Cythruddwyd Dr David Samwell gymaint gan y penderfyniad hwn nes iddo fynnu ymladd un o elynion Twm. Ond ni fu tywallt gwaed wedi'r cwbl, a rhoddodd Samwell ysgrifbin arian i'w ffefryn i gofnodi'r achlysur.


[delwedd: Medal y Gwyneddigion, Corwen, 1789 (cefn)]

Gwnaethpwyd y fedal hon yng Nghaer ar draul Cymdeithas y Gwyneddigion ar gyfer Eisteddfod Corwen ym 1789, a chyfeirir ati yn yr ohebiaeth gyfoes fel Cadair Arian. Fe'i cynigiwyd am gyfansoddi penillion ar y pryd, a dyfarnwyd Gwallter Mechain yn fuddugol dros Twm o'r Nant a Jonathan Hughes. Cythruddwyd Dr David Samwell gymaint gan y penderfyniad hwn nes iddo fynnu ymladd un o elynion Twm. Ond ni fu tywallt gwaed wedi'r cwbl, a rhoddodd Samwell ysgrifbin arian i'w ffefryn i gofnodi'r achlysur.

Mi greodd buddugoliaeth Gwallter Mechain ym mis Mai 1789 yng Nghorwen gryn dipyn o anniddigrwydd ymhlith y beirdd eraill, ond ym mis Medi mi aeth pethau o ddrwg i waeth. Oherwydd yn Y Bala ym mis Medi, dyma'r Gwyneddigion yn noddi yn swyddogol, yn go iawn felly am y tro cynta yr Eisteddfod ac fe osodon nhw destun ymlaen llaw - cystadleuaeth y gadair, awdl am gerdd ar Ystyriaeth ar Oes Dyn.

Ac unwaith eto mi gafodd Gwallter Mechain fantais, gan neb llai nag Owain Myfyr, pennaeth y Gwyneddigion, a roth wybod iddo fe pa fath o awdl yr oedd y Gwyneddigion yn disgwyl amdani hi, ac wrth gwrs, pan gyhoeddwyd ei ffugenw fe yn Y Bala - chredech chi ddim, ond ei ffugenw fe oedd Anonymous.

A dyma Gwallter Mechain yn codi i gael ei gadeirio a dyma'r beirdd eraill yn cerdded allan mewn protest, yn eu plith nhw yr enwog Tomos Edwards, Twm o'r Nant, ac mi aeth Gwallter Mechain i'w gadair fan honno yng nghanol storm. Wel, y gynta' o sawl storm sy' wedi dilyn yn hanes yr Eisteddfod ers y flwyddyn 1789.

Gwrandewch ar naratif fideo gyda Hywel Teifi Edwards (angen chwaraewr QuickTime):

Modem [568KB]: Eist_3_56k_S.mov
Broadband [1.9MB]: Eist_3_T1_S.mov

digwyddiadau

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd]

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    [delwedd: Sain Ffagan]

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    [delwedd: Big Pit]

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Wlân Cymru]

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru]

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lechi Cymru]

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol y Glannau]

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.