Rhagarweiniad

Er y gellir olrhain hanes yr eisteddfod i gystadleuaeth farddol a gynhaliwyd gan yr Arglwydd Rhys yng nghastell Aberteifi yn 1176, yn niwedd y ddeunawfed ganrif mae gwreiddiau'r Eisteddfod Genedlaethol fodern fel yr adnabyddwn hi heddiw. Yn 1789 - blwyddyn y Chwyldro Ffrengig - penderfynodd cymdeithas y Gwyneddigion yn Llundain noddi a rhoi gwell drefn ar y mân eisteddfodau a gynhelid mewn tafarndai ar hyd a lled Gogledd Cymru ar y pryd.

Yn yr un cyfnod, roedd dychymyg byw Iolo Morganwg wedi esgor ar gymdeithas o feirdd o cherddorion o'r enw 'Gorsedd Beirdd Ynys Prydain', ond ni chysylltwyd yr Orsedd â'r Eisteddfod am y tro cyntaf tan 1819 pan gynhaliwyd cyfarfod arbennig iawn yng ngwesty'r Ivy Bush yng Nghaerfyrddin.

Yn wahanol i heddiw, nid â chadeiriau a choronau y gwobrwywyd buddugwyr yr eisteddfodau hyn, ond â thlysau a medalau. Bwriad yr arddangosfa hon yw cyflwyno i gynulleidfa ehangach rai o'r medalau eisteddfodol sydd bellach yng nghasgliadau Sain Ffagan. Mae i bob un ei stori, a chawn glywed y stori honno trwy eiriau ffraeth yr Athro Hywel Teifi Edwards, sy'n awdurdod ar hanes yr Eisteddfod yn y cyfnod dan sylw.

Cawn wybod nid yn unig am gymeriadau eisteddfodau'r Gwyneddigion, ond hefyd am hynt a helynt Eisteddfodau Taleithiol ddechrau'r 19eg ganrif, Arglwyddes Llanofer ac eisteddfodau Cymreigyddion y Fenni, a chynnal yr Eisteddfod Genedlaethol swyddogol gyntaf yn Aberdâr ym 1861.

Cynnwys

digwyddiadau

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    Sain Ffagan

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    Big Pit

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    Amgueddfa Wlân Cymru

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    Amgueddfa Lechi Cymru

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.