Ond beth yw arwyddocâd Hynny?

Yr hanes cyn 2001...

Ymddengys bod yr anheddiad yn Llanbedrgoch yn cynrychioli math newydd o safle yng Nghymru yn y 9fed/10fed ganrif - sef canolfan ar dir isel, un aml-bwrpas ac wedi'i hamddiffyn. Mae'r pethau a ddarganfuwyd yno yn rhoi cliwiau pwysig am swyddogaeth yr anheddiad o Oes y Llychlynwyr. Mae pwysynnau'r masnachwyr, y darnau o arian ac olion gwaith y crefftwyr, er enghraifft darnau o gyrn ceirw, yn awgrymu ei fod yn rhan o economi a gwleidyddiaeth yr ardal, yn rhan o weithgarwch y Llychlynwyr (Gwyddelig-Nordig) ym Môr Iwerddon. Cafwyd tystiolaeth am ffermio yn y 10fed ganrif ar y safle (efallai fel canolfan stad yn agos at y tir amaeth gorau), ac ymddengys bod y trigolion yn byw ar ffermio cymysg ynghyd â physgota.

Llun yn ail-greu'r safle

Mae tystiolaeth ar ffurf darnau arian a phethau eraill yn awgrymu y bu cyfnod cynnar o dwf economaidd yn Llanbedrgoch o'r 7fed ganrif ymlaen. Yn y 10fed ganrif ymddengys bod y safle ar ei anterth. Roedd yno fedi cnydau, cadw da byw, artistiaid a chrefftwyr, a chysylltiadau â masnachwyr Llychlynaidd a ddeuai yno mewn llongau dros y môr. Yn yr un cyfnod bu cynnydd aruthrol yn y darnau arian a gâi eu bathu yng Nghaer, a llawer mwy o gysylltiad gyda Manaw a Dulyn. Gwelir ôl digamsyniol yr arddull Wyddelig-Nordig sy'n nodweddu ardal Môr Iwerddon ar rai o'r gwrthrychau a ganfuwyd ar y safle.

Er ei bod yn aml yn beryglus cysylltu tystiolaeth archeolegol â digwyddiadau hanesyddol penodol, erbyn hyn mae'n bosibl gosod y datblygiadau oddi mewn i fframwaith hanesyddol.

  1. Cyfnod 1. Amddiffyn am yr eildro anheddiad arfordirol isel yn ystod y nawfed ganrif. Adlewyrchai mur cadarn y closdir yn Llanbedr-goch gyfoeth y perchennog, ac mae'n bosibl y cafodd ei godi yng nghyfnod Rhodri Mawr (844-78) neu ei feibion, o ganlyniad i bwysau o du'r Llychlynwyr.
  2. Cyfnod 2. Datblygu posibiliadau'r safle fel gorsaf fasnachu a chanolfan amlbwrpas tua diwedd y nawfed a dechrau'r ddegfed ganrif drwy gychwyn masnach forwrol.
  3. Cyfnod 3. Ymosodiadau'r Llychlynwyr a meddiannu'r safle dros dro, o bosibl - os aflonyddid ar y safle roedd hyn yn fyrhoedlog, yn ôl pob tebyg. Mae integreiddiad y Sgandinafiaid a'r Cymry brodorol, a hyd yn oed, o bosibl, arhosiad y Llychlynwyr, heb ei brofi.
  4. Cyfnod 4. Anghofiwyd am bwysigrwydd blaenorol Llanbedr-goch yn ystod yr 11eg a'r 12fed ganrif, ac nid yw'r enwau caeau cynharaf yn darparu unrhyw gliwiau ynglŷn ag enw blaenorol y safle neu ei leoliad - cyfeirir at y darddell yn ei ganol yn unig.

digwyddiadau

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    Sain Ffagan

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    Big Pit

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    Amgueddfa Wlân Cymru

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    Amgueddfa Lechi Cymru

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.