Amgueddfa Cymru

Bwlch 1: Beth yw Meteorynnau?

Mae'r Ddaear yn cael ei pheledu'n barhaus gan ddeunydd o'r gofod. Diolch byth, mae'r rhan fwyaf ohono'n cwympo ar ffurf gronynnau bychain sy'n llosgi'n ulw wrth iddynt deithio trwy'r atmosffer, ac rydym ni'n eu gweld ar ffurf meteorynnau neu 'sêr gwib'.

Mae meteorynnau yn greigiau prin iawn sy'n goroesi'r siwrnai trwy'r atmosffer ac yn glanio ar wyneb y Ddaear.

Mae rhai meteorynnau yn debyg i greigiau igneaidd sydd i'w cael ar y Ddaear. Mae rhai yn ddarnau o fetel, ac eraill yn wahanol i'r holl greigiau y gwyddom amdanynt ar y Ddaear. Mae'r rhan fwyaf o feteorynnau yn ddarnau o asteroidau ac maent o'r un oed â chysawd yr Haul, sef tua 4.5 biliwn o flynyddoedd oed. Maent yn cynnwys tystiolaeth bwysig sydd yn ein helpu ni i lunio damcaniaethau ynghylch tarddiad a hanes cysawd yr Haul.

Beth sydd yn Bwlch 1?

[delwedd: Tectit indocinit]

1. Tectit indocinit

Weithiau mae trawiadau gwibfeini'n toddi darnau mawr o gramen y Ddaear ac yn gwasgaru defnynnau o wydr craig, a elwir yn dectitau.

[delwedd: Gwibfaen Crondrit]

2. Gwibfaen Crondrit

Gwneir Crondritau o sfferau bychain (crondrwlau) a unodd at ei gilydd yn gynnar yn oes cysawd yr haul. Ffurfioff y ddaear o ddeunydd fel hyn.

[delwedd: Gwibfaen haearn nicel]

3. Gwibfaen haearn nicel

Mae'r gwibfaen hwn gwympo yn Rwsia ar 12 Chwefror, 1947. Craidd asteroid yw hwn, sydd â chyfansoddiad tebyg i graidd y Ddaear.

[delwedd: Moldafit]

4. Moldafit

Dyma fath arall o dectit, ond mae'n edrych yn debyg i wydr gwyrdd.

[delwedd: Condrit carbonaidd]

5. Condrit carbonaidd

Y gwibfaen hwn yw'r gwrthrych hynaf i'w ganfod ar wyneb y Ddaear. Mae'n 4.56 biliwn o flynyddoedd oed! Dyma'r gwibfaen sydd wedi cael ei astudio fwyaf erioed.

[delwedd: Octahedrit haearn yn dangos patrwm Widmanstatten]

6. Octahedrit haearn yn dangos patrwm Widmanstatten

Tyfiant dau aloi o haearn a nicel sy’n creu strwythur prydferth y gwibfaen hwn. Ar ôl ei gaboli a’i ysgythru ag asid, daw ‘patrwm Widmanstatten’ o linellau croesymgroes i’r golwg.

[delwedd: Palasit]

7. Palasit

Mae palasitau yn fath prin iawn o wibfaen. Credir eu bod wedi dod o'r ffin rhwng craidd a mantell asteroidau gwahaniaethol.

[delwedd: Acondrit]

8. Acondrit

Mae acondrit yn wibfaen caregog, sy'n debyg o ran ei gyfansoddiad i greigiau igneaidd o'r Ddaear. Daw'r enghraifft hon o'r wyneb asteroid 4 Vesta.

[delwedd: Haearn Octahedrit o Meteor Crater, Arizona]

9. Haearn Octahedrit o Meteor Crater, Arizona

'Meteor Crater' yn Arizona yw un o'r craterau trawiad mwyaf adnabyddus yn y byd. Darganfuwyd nifer o fân-ddarnau o dyma wibfaen o amgylch y crater.

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd]

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    [delwedd: Sain Ffagan]

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    [delwedd: Big Pit]

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Wlân Cymru]

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru]

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lechi Cymru]

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol y Glannau]

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.