Amgueddfa Cymru

Sut y mae archaeolegwyr yn dyddio Oes Haearn y Celtiaid?

Mae'r enw 'yr Oes Haearn' yn cyfeirio at y cyfnod pryd y cafodd technoleg newydd haearn ei darganfod a'i defnyddio. Yng Nghymru, daw'r gwrthrychau haearn cynharaf (750CC) o gelc Llyn Fawr, Rhondda Cynon Taf: cryman, cleddyf a gwaywffon. Yn draddodiadol, cyfrifir bod yr Oes Haearn wedi dod i ben yng Nghymru gyda dyfodiad y Rhufeiniaid (OC43 ymlaen).

Mae archaeolegwyr yn defnyddio nifer o wahanol dechnegau dyddio. Trwy dynnu'r pridd yn ofalus o safleoedd hynafol, haen wrth haen, gan gadw cofnodion o'r hyn a welant, gellir canfod beth oedd hanes y safle. Trwy gymharu pethau fel crochenwaith a gwaith metel, a welir yn y gwahanol haenau, mae cyfres o wahanol arddulliau'n dod i'r golwg. Os oes defnyddiau organaidd wedi goroesi, gellir mynd â samplau i gael prawf dyddio radio-carbon. Mae hyn yn rhoi trydydd dimensiwn i'r broses ddyddio. Mae ffynonellau hanesyddol, y rhan fwyaf ohonynt wedi'u hysgrifennu gan y Rhufeiniaid, gyda'u dehongliadau a'u rhagfarnau eu hunain, yn brin yn y cyfnod hwn yng Nghymru.