Y Rhufeiniaid: Projectau a Chyhoeddiadau

Y prif waith a gynhaliwyd fu'r cloddio rhwng 1981 a 1995 yn nhref Rufeinig Venta Silurum (Caer-went, Sir Fynwy), sef rhaglen ar y cyd â Cadw: Henebion Hanesyddol Cymru o 1984 ymlaen. Bu archaeolegwyr yn archwilio tri safle: sef t mawr mewn clos yng nghornel ogledd-orllewinol y dref (I.28N); y fforwm-basilica (VIII) yng nghanol y dref; a'r deml Rufeinig-Geltaidd gyfagos (IX). Mae'r gwaith a ddaeth i ben yn ddiweddar yn cael ei gasglu ynghyd a'i ddehongli ar gyfer ei arddangos i'r cyhoedd yn y tymor hir. Mae gwaith yn parhau ar y safle ar ôl gorffen cloddio, gan ganolbwyntio ar y fforwm-basilica dros y ddwy flynedd nesaf. Cyhoeddwyd manylion a chanllaw poblogaidd gan Cadw, sef R J Brewer, Tref Rufeinig Caer-went, a ailargraffwyd ym 1997.

Cyn bo hir, dechreuir project i orffen cyhoeddi'r gwaith cloddio a gynhaliwyd ym 1983-84 yn Bulmore, Bwrdeistref Casnewydd. Yr oedd cysylltiad agos rhwng yr aneddiad sifil hwn a'r gaer lengol yng Nghaerllion. Mae'r bobl oedd yn byw ar y safle hwn yn y 4edd ganrif yn destun gwaith ymchwil Doethuriaeth. Mae gwaith ar droed hefyd i adolygu'r catalog o ddarganfyddiadau a gafwyd yn ystod gwaith cloddio Vicus a gynhaliwyd gan V E Nash-Williams a George Boon, i'r de-orllewin o gaer Caerllion yn y 1950au a'r 1960au.

Cyn bo hir fe gyhoeddir cyfrol o draethodau er cof am y diweddar George Boon gan Gymdeithas Hynafiaethwyr Llundain ac Amgueddfeydd ac Orielau Cenedlaethol Cymru, sef

Ceyrydd Rhufeinig a'u Llengoedd. Cyfrannwyd erthyglau gan rai o ysgolheigion mwyaf blaenllaw Prydain a thramor ar Astudiaethau Byddin Rhufain.

[delwedd: The future of Roman Military Archaeology]

Fe ddaeth y gyfres o Ddarlithoedd Blynyddoedd Caerllion i ben bellach, ynghyd â'r gyfres o lyfrynnau oedd yn cyd-fynd â'r darlithoedd.

Mae Colin Wallace, Cymrawd Ymchwil y Bwrdd Gwybodau Celtaidd, newydd gwblhau ei waith ar broject 'Cronoleg Cymru Rufeinig'. Cyhoeddir ffrwyth yr ymchwil cyn bo hir mewn rhifynnau o Studia Celtica.

Dyfarnwyd Ysgoloriaeth Ymchwil Cyfeillion AOCC ar gyfer 1998/9 i Ysgol Hanes ac Archaeoleg, Prifysgol Caerdydd, mewn partneriaeth â'r Adran. Bwriad y cynllun yw paratoi Casgliad Cyfeiriol Cenedlaethol o grochenwaith Rhufeinig a llawlyfr i hwyluso'r gwaith o'i ddefnyddio. Bydd y myfyriwr llwyddiannus yn cael ei arolygu gan Gymrawd Ymchwil yr Adran, sef Peter Webster, Prifysgol Caerdydd.

Richard Brewer, Ceidwad Archaeoleg a Nwmistmateg

Projectau Ymchwil: Yr Adran Archaeoleg a Niwmismateg

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd]

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    [delwedd: Sain Ffagan]

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    [delwedd: Big Pit]

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Wlân Cymru]

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru]

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lechi Cymru]

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol y Glannau]

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.