Rydych chi yn:  >   >   > 

Ar Gof a Chadw - yr Archif Sain

Oherwydd prinder staff, mae'r darpariaeth ar gyfer gwasanaeth ymholiada'r archif a'r llyfrgell yn llai ar hyn o bryd. Ymddiheurwn am y diffyg yn y gwasaneth.

[delwedd: Evan Bevan, recorded 1960s]

"Odd a yndo i, ac odd 'y nd o 'mlæn i'n Fari Lwydwr lled ddæ. Ond odd ginnon ni un bachan... odd a shwd un tal, chwel. A doti box hat ar 'i ben a wedi'ny chwel, a rosette coch man'yn, a'i flaco fa sbo fa fel sweep! Wel, a gweud y gwir, odd a'n ddicon o Fari Lwyd 'i 'unan chwel. A fe fysa fa'n canu'n iwsffwl ofnadw 'ed"

Pan recordiwyd Mr Evan Bevan, llefarwr y geiriau uchod, gan Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru ym 1960, yr oedd eisoes yn bedwar ugain oed. Fe'i ganed ar fferm Tre-bryn, Pen-coed, lle ganed ei dad a'i dad-cu o'i flaen.

[delwedd: Y Fari Lwyd yn Llangynwyd]

Mae'r recordiadau a wnaed ohono yn werthfawr nid yn unig fel cofnod o arferion traddodiadol yr ardal, fel y Fari Lwyd, ond hefyd am fod Mr Bevan yn un o siaradwyr olaf Cymraeg brodorol y rhan honno o Forgannwg.

[delwedd: Llewellyn Evans, mid Wales, 1960s]

Er y dechrau cyntaf, bu recordio siaradwyr ar bob agwedd o fywyd gwerin yn rhan bwysig o waith yr Amgueddfa. Dechreuwyd casglu yn y maes yn niwedd y 1950au, gan roi'r pwyslais ar yr ardaloedd hynny lle'r oedd yr iaith a'r bywyd traddodiadol fwyaf mewn perygl.

Ystod yr archif

Mae'r recordiadau'n cwmpasu amrywiaeth o bynciau:

  • [delwedd: Canu pwnc, Llandeilo, 1960au]

    amaethyddiaeth
  • crefftau
  • gwaith tŷ
  • bwydydd traddodiadol
  • meddyginiaethau gwerin
  • chwaraeon
  • storïau gwerin
  • canu gwerin
  • arferion tymhorol
  • arferion marw a chladdu
  • diwydiannau megis y diwydiant glo
  • y sefyllfa ieithyddol
  • tafodieithoedd y Gymraeg a geirfâu crefft

[delwedd: Stordy tapiau AWC]

Er bod y mwyafrif o'r cyfweliadau yn Gymraeg, mae hefyd oriau lawer o ddeunydd yn yr iaith Saesneg, yn enwedig o'r ardaloedd hynny sydd yn hanesyddol Saesneg eu hiaith, megis de Penfro, Bro Gwyr a'r Gororau, a'r de-ddwyrain diwydiannnol. Ychwanegwyd at y rhain pan dderbyniwyd casgliad o dros 600 o dapiau ymchwil ar gyfer cyfres hanes llafar All Our Lives BBC Cymru i'r archif.

Mae'r gwaith casglu yn parhau - un o'r projectau diweddaraf oedd cofnodi atgofion am yr adfywiad mewn dawnsio gwerin dros yr hanner canrif diwethaf.

Staff yr Archif

Meinwen Ruddock, Archifydd (02920 573427)
Lowri Jenkins, Cynorthwy-ydd Archif (02920 573444)
Hywel Evans, Technegydd Clyw-Weledo (02920 573429)

Silindrau Ffonograff a gasglwyd gan y Fonesig Ruth Herbert Lewis

  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd]

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    [delwedd: Sain Ffagan]

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    [delwedd: Big Pit]

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Wlân Cymru]

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru]

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    [delwedd: Amgueddfa Lechi Cymru]

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    [delwedd: Amgueddfa Genedlaethol y Glannau]

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.