Amgueddfa Cymru

Haearn Cymru

Staff: Robert Protheroe Jones

Ni chafwyd gwaith blaenorol ar y diwydiant haearn yn gyfan. Bydd y gwaith hwn yn ceisio cyfathrebu a disgrifio hanes y diwydiant ac egluro hanfodion y dechnoleg a ddefnyddiwyd drwy gyfrwng lluniau, sydd yn llawer mwy hygyrch na disgrifiadau ar sail testun. Bydd yn cychwyn gyda chyflwyno ffwrnais chwyth tân siarcol i Gymru yn y cyfnod Tuduraidd, ac yn olrhain datblygiad y dechnoleg - mwyndoddi tân golosg, rholio a phwdlo – i ddechrau'r ddeunawfed ganrif, a thwf y diwydiant yng Nghymru i oruchafiaeth rhyngwladol ganol y bedwaredd ganrif ar bymtheg, yn fwyaf nodedig pwysigrwydd cynhyrchu cledrau ac allforion rhyngwladol. Bydd yn nodi pwysigrwydd mewnfudiad i ardal Pen y Cymoedd, a swyddogaeth y diwydiant haearn wrth ddatblygu llwybrau tramiau gyda cheffylau, adeiladu camlesi, a datblygiad cynnar y diwydiant glo. Bydd yn cloi gyda'r newid ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg o haearn gyrr i ddur, a swyddogaeth barhaus y ffwrnais chwyth yn yr ugeinfed ganrif fel cam cychwynnol yn y broses o wneud dur.

Y canlyniad fydd gwaith poblogaidd, yn gyffredinol debyg i Dur Cymru a Tunplat Cymru; gan gwblhau cyfres o dri. Bydd yn ategu arddangosfeydd Amgueddfa Genedlaethol y Glannau ar y testun hwn a bydd yn codi ymwybyddiaeth o, a mynediad at, gasgliad ffotograffaith yr Adran Ddiwydiant.