Mapiau daearegol William Smith: adolygiad

Staff: T. Sharpe

[delwedd: Map William Smith]

Mae'r Amgueddfa'n gartref i gasgliad mwya'r byd o fapiau William Smith. Maent yn ddogfennau hollbwysig yn hanes gwyddor daeareg, a'i ddatblygiad ym Mhrydain.

Mae bron i 70 mlynedd ers i arolwg o 27 copi sydd ar glawr o fap daearegol enwog William Smith yn 1815 adnabod pum mater gwahanol. Mae'r nifer o gopïau a brintiwyd yn anhysbys, a'r nifer sydd wedi goroesi hyd heddiw, ac ystyriwyd am gyfnod hir bod cynhyrchiad y map yn fyrhoedlog, o 1815 hyd at tua 1817. Maent yn cael eu hystyried yn brin, ac mewn blynyddoedd diweddar, daeth y mapiau i fod yn gasgladwy iawn, gan fedru cael eu gwerthu am brisiau mawr bellach mewn ocsiwn. Bydd yr adolygiad yn archwilio cymaint ag sy'n bosibl o gopïau sydd wedi goroesi er mwyn cadarnhau dilysrwydd y pum rhifyn ac ateb cwestiynau am ei gynhyrchu. Bydd yr adolygiad hefyd yn ystyried hanes cynhyrchu mapiau gwledydd diweddarach Smith a mapiau daearegol ei gyfoeswyr George Bellas Greenough a John MacCulloch.

Awgryma canlyniadau cychwynnol i tua 350 copi o fap 1815 Smith gael eu hargraffu, efallai bod 150 wedi goroesi, bod o leiaf chwe rhifyn, ac iddo gael ei gynhyrchu hyd at o leiaf 1836. Mae dau amrywiad newydd o fap MacCulloch wedi eu cydnabod yn ogystal â phedwar a gofnodwyd yn flaenorol.