Rhewlifiant mewn hinsawdd Tŷ Gwydr? Meintioli cofnodion Eosen canol o dymheredd a chyfaint iâ.

Staff: T. R. Bailey [mewn cydweithrediad gyda Phrifysgol Caerdydd]
Fossil
Taking samples from cores of mud at the drill site in Tanzania.
Measuring the chemistry of foram shells using a mass spectrometer.

Mae'r project yn ceisio archwilio cemeg cregyn anifeiliaid maint pen pin o'r enw fforamau. Roeddent yn byw yn hinsawdd tŷ gwydr cynnes Cyfnod Eosen Canol, ~ 41 miliwn o flynyddoedd yn ôl, ond mae mathau tebyg yn byw yn y moroedd heddiw. Mae'r cyfnod hwn o'r gorffennol daearegol yn ddiddorol oherwydd y gred bod crynodiad atmosfferig y nwy tŷ gwydr CO2 yn uchel iawn yn y cyfnod hwn (cymaint â 3 i 5 gwaith lefelau cyn-ddiwydiannol). Er yr hinsawdd cynnes cyffredinol, dengys canlyniadau astudiaethau blaenorol bod y Ddaear wedi profi rhewlifiant byr ~ 41 miliwn o flynyddoedd yn ôl. Dylai astudiaeth o'r digwyddiad hwn ychwanegu at ein dealltwriaeth o'r ffordd y mae hinsawdd tŷ gwydr, megis yr hyn sy'n cael ei ddarogan ar gyfer ein dyfodol, yn medru ymateb i newid.

Gall cemeg cregyn fforam ddweud wrthym sut mae tymheredd morol wedi newid dros amser. Mae Fforamau yn cymryd elfennau amrywiol o'r môr i'w cregyn, ac yn cymryd mwy o fagnesiwm ar dymheredd cynhesach. Mae fforamau marw yn syrthio i wely'r môr ac yn adeiladu o fewn haenau o fwd dros filiynau o flynyddoedd. Mae cregyn fforamau fel capsiwl amser, gyda'u gwybodaeth cemegol wedi'i gloi ynddynt. Gall mesur cynnwys magnesiwm fforamau wrth fynd i lawr drwy'r haenau mwd roi cofnod i ni o'r ffordd y newidiodd tymheredd y môr dros amser: yr uchaf yw'r lefelau magnesiwm, y cynhesaf oedd y tymheredd. Ceir data peilot o'r fforamau sydd wedi'u cadw'n ardderchog a geir mewn deunydd o'r Project Drilio Tanzaniaidd, i brofi dichonoldeb cynhyrchu cofnodion hinsawdd ledled holl gyfnod y rhewlifiant byr. Yn wahanol i astudiaethau bleanorol, bydd dau fath o data geocemegol (cynnwys isotop ocsigen a magnesiwm y cregyn) yn cael ei ddefnyddio i roi gwybodaeth ar dymheredd y môr a chyfaint iâ byd-eang, i roi amcangyfrif cyntaf am faint y rhewlifiant.