Hinsawdd y Gorffennol

Dros ei hanes hir, mae ein planed wedi gweld cyfnodau pan ymestynnodd iâ bron hyd at y cyhydedd, yn ogystal â hinsawdd 'tŷ gwydr' pan oedd yn ddigon cynnes i ymlusgiaid gwaed oer fyw i'r gogledd o'r Cylch Arctig presennol. Mae nifer o ffactorau yn effeithio ar hinsawdd byd eang, megis patrymau cylchrediad y môr, safle'r cyfandiroedd, newidiadau yng nghylchdro'r Ddaear, a chrynodiad nwyon tŷ gwydr yn yr atmosffer. Gall astudio hinsawdd tŷ gwydr yng ngorffennol y Ddaear gynorthwyo'r ymchwiliad ar gyfer ymateb y system hinsawdd yn y dyfodol i gynhesu byd eang drwy law dyn.

Mae tystiolaeth o'r hinsawdd a'i newidiadau yn y gorffennol yn adeiladu dros filiynau o flynyddoedd mewn haenau o greigiau gwaddodion a'r ffosiliau ynddynt. Gall amrywiaethau hinsawdd reoli cemeg y moroedd a'r ffordd y mae anifeiliaid yn cymryd elfennau o ddŵr y môr i wneud eu cregyn. Ceir cofnod o rhai anifeiliaid cregynnog sy'n fyw heddiw hefyd mewn ffosiliau. Drwy fesur cemeg cregyn modern o wahanol rannau o'r môr, gallwn fesur perthynas rhwng amrywiaethau hinsawdd a chemeg cregyn. Er enghraifft, gwyddom fod cregyn sy'n tyfu mewn dŵr cynhesach â graddfeydd uwch o fagnesiwm/calsiwm. Drwy ymestyn y berthynas hon i'r gorffennol, gallwn ddangos tymheredd moroedd hynafol drwy Mg/Ca ffosiliau cregyn.

Mae'r projectau isod yn defnyddio dulliau o'r fath i astudio cyfnodau o newid mawr yn yr hinsawdd.