Rydych chi yn:  >   >   >   >   > 
English

Adnabod yr Orgeni Penobscotiaidd yng Nghymru

Staff: J.M. Horák [gyda Dr Sarah Sherlock, Prifysgol Agored a Dr Jane Evans, Labordai Daeareg Isotop NERC].

Mae uned uchaf Uwch Grŵp Môn yn mélange anhrefnus, sy'n cynnwys clastau ysblennydd, nifer yn gannoedd o fetrau ar eu traws. Mae'n amlwg i hyn gael ei ffurfio gan ddigwyddiad sylweddol. Er iddo gael ei ystyried yn flaenorol yn Neoproterosöig (600-540 miliwn o flynyddoedd yn ôl) o ran oed, mae cadarnhad i'r unedau isaf gael eu dyddodi yn ystod y cyfnod Cambriaidd (tua 520-500 miliwn o flynyddoedd yn ôl) yn agor posibiliadau i'r melange ffurfio yn ystod y cyfnod Palalosöig cynnar, o bosib yn ystod digwyddiad cyfatebol i'r digwyddiad tectonig Penobscotiaidd, a nodwyd yn nwyrain Gogledd America.

Defnyddir amrywiaeth o dechnegau isotopig i gadarnhau tarddiad a dyddio'r clastau oddi mewn i'r melange fel ffordd o gadarnhau oed y dyddodiad. Hyd yma, cwblhawyd astudiaeth isotopaidd Rb-Sr o flociau calchfaen enfawr yn uned uchaf Uwch Grŵp Môn (Grŵp Gwna). Mae creigiau ffawt oddi mewn i Ardal Ffawt Berw, ardal ffawt sylweddol yn ne ddwyrain Ynys Môn, hefyd yn cael eu dyddio. Mae creigiau'r ardal ffawt heb eu dyddio, er yr awgrym i'r symudiad ddigwydd tua 540 miliwn o flynyddoedd yn ôl. Dylai dyddio radiometrig Ar-Ar o greigiau ffawt granitig mylonit gadarnhau oed y prif actifedd ffawt.