Amgueddfa Cymru

Ffawna Ediacaraidd Penrhyn Llangynog

Staff: J.C.W. Cope

Daeth Macrofossiliau y cyfnod Precambriaidd hwyr (Neoproterozoig) yn hysbys yn ystod y chwe deg mlynedd diwethaf yn unig, yn dilyn eu darganfod yn Awstralia a De Affrica. Oddi mewn i'r cyfnod hwn, dogfennwyd achosion niferus eraill o ffosiliau o oed cyffelyb, gyda'r cyntaf o Brydain yn cael ei ddarganfod yng Nghoedwig Charnwood, Leicestershire, yn 1957. Mae'r biotau hynafol hyn wedi'u dominyddu gan ffurfiau medwsaidd, cysylltiedig gyda chyfres o ffosiliau eraill, ond mae bob un yn wahanol iawn i'r rhai a ganfuwyd yn y strata Cambriaidd olynol. Maent yn cael eu dehnogli fel organebau corff meddal sydd wedi ffosileiddio dan amgylchiadau anarferol. Cyfeirir at y ffawna cyfan fel yr Ediacaraidd, gan gymryd yr enw o Fryniau Ediacara, De Awstralia, lle canfuwyd y ffawna cyntaf a mwyaf amrywiol.

Daeth yr ail ddarganfyddiad o ffosiliau Ediacaraidd ym Mhrydain yn 1977, mewn twff agored mewn chwarel fechan ger Llangynog, Sir Gaerfyrddin, lle ymddangosodd nifer sylweddol o ffosiliau medwsaidd, gydag ôl ffosil nodedig. Maent o oed tebyg i rai Coedwig Charnwood, ond mae cyfansoddiad y ffawna yn wahanol o ran manylder. Mae bellach yn cael ei ddisgrifio'n systematig am y tro cyntaf.