Amgueddfa Cymru

Y trilobit Ordoficiaidd Atractopyge o Gymru a gogledd Lloegr

Staff: R.M. Owens

O'r sbesimenau trilobitau a ddarluniwyd gan y gwyddonydd Cymreig Edward Lhuyd yn 1698, un yn unig sy'n hysbys ei fod ar gael, ac fe gafodd ei adnabod rhai degawdau yn ôl yng nghasgliadau Amgueddfa Hanes Natur y Brifysgol, Rhydychen. Mae'n cranidiwm o greigiau Ordoficiaidd ardal Llandeilo, bron yn sicr o Chwarel Crûg, ac mae bellach yn cael ei raddio yn y genws Atractopyge . Mae'r trilobit yn gymharol gyffredin mewn creigiau sy'n perthyn i'r gyfres Caradog ac Ashgill yng Nghymru, a'r diweddaraf hefyd yng ngogledd Lloegr, ond mewn rhai gweddau yn unig, lle mae'n gysylltiedig gyda chyfres o brachiopodau sy'n nodweddiadol o'r gymuned Nicolella . Mae'n syndod o absennol yn Ffurfiant Lludw Galchaidd Gelli-grîn yn ardal y Bala, lle cafwyd casgliadau mawr o ffosiliau, gan gynnwys brachiopodau niferus o gymuned Nicolella , ond mae'n bodoli mewn strata cydoesol ym Mynyddoedd y Berwyn ac Eryri. Efallai bod y dosbarthiad yn gysylltiedig gydag arferion bywyd y trilobit hwn, a oedd mwy na thebyg yn treulio llawer o'r amser yn rhannol tanddwr mewn gwaddodion meddal ar wely'r môr. Mae'n bosibl bod is-haen Lludw Calchaidd Gelli-grîn yn rhy galed iddo gloddio i mewn iddo, gan arwain at ei absenoldeb o'r ffurfiant hwn.