Tacsonomeg a ffylogenedd trilobitau Carbonifferaidd o Brydain ac Iwerddon

Staff: R.M. Owens

Erbyn y Cyfnod Carbonifferaidd, un gradd o drilobitau yn unig, y Proetida, oedd ar ôl. Cynrychiolir dau brif deulu, y Proetoidea a'r Aulacopleuroidea. Tybiwyd yn draddodiadol mai llond dwrn yn unig o genera trilobitau sy'n bresennol mewn creigiau Carbonifferaidd, ond bellach mae ymhell dros chwe deg wedi'u hadnabod. Mae rhai gweddau Carbonifferaidd ym Mhrydain yn cynnwys digonedd o trilobitau, gyda'r amrywiaeth mwyaf mewn tomenni mwd carbonad, a ddatblygodd, er enghraifft, yn ardal Craven o Ogledd Swydd Efrog, yn y Peak District ac yng ngogledd Cymru. Cyhoeddwyd yr unig driniaeth monograffaidd 120 mlynedd yn ôl, ac mae bellach wedi dyddio cryn dipyn, a chychwynnwyd ar fonograff newydd ddiwedd y 1980au. Mae'r gwaith ar ei ffordd i gael ei gwblhau. Bydd llawer o'r data a gesglir yn cael ei ddefnyddio yng nghyfrol diwygiedig trilobitau Treatise on Invertebrate Paleontology (q.v.)

Pan fo'r tacsonomeg sylfaenol wedi'i gwblhau, y bwriad yw paratoi dadansoddiad ffylogenetig, y gobeithir y bydd yn symud ymlaen i ateb rhai o'r cwestiynau sy'n parhau am adnabod grwpiau cyndadol yn y cyfnod Dyfnantaidd, ac mewn rhyng-berthynas rhwng yr amrywiol tacsa Carbonifferaidd.