Amgueddfa Cymru

Adnabod bywleiddiaid hanesyddol a osodwyd ar ddalennau herbariwm

Staff: Victoria Purewal

[delwedd: Enghraifft o afliwio a achoswyd gan blaleiddiaid.]

Enghraifft o afliwio a achoswyd gan blaleiddiaid. Dangosodd gwaith ymchwil bod y sbesimen hwn wedi'i drin ag arsenig, arian byw a bariwm — sy'n niweidiol i'r sbesimen ac i iechyd

Mae ein Herbariwm yn dal tua 600,000 sbesimen botanegol gyda deunydd yn dyddio yn ôl mor bell â chanol y 1700au. Mae'r ffaith i'r casgliadau oroesi yn bennaf yn sgil presenoldeb bywleiddiaid a osodwyd ar y casgliadau dipyn o amser cyn iddynt gyrraedd atom. Ymddengys nad yw'r casgliadau bob amser wedi cael eu trin, eto roedd yn arferol gosod deunydd dyfrllyd yn cynnwys arian byw, plwm ac arsenig. Ymgymerwyd ag ymchwil cychwynnol i ddadansoddi sampl o'r math o ddeunydd oddi mewn i'r herbariwm. Y daflen mowntio herbariwm yn unig a ddadansoddwyd am ionau metel ac organig. Datgelodd dadansoddiad organig bod crynodiad sylweddol o naphthalen yn bresennol ar y taflenni ac oddi mewn i amgylchedd yr herbariwm. Mae Naphthalen bellach yn cael ei amau o fod yn carsinogen ac mae nifer o broblemau iechyd difrifol yn gysylltiedig gyda'i bresenoldeb yn yr amgylchedd waith. Clustnododd dadansoddiad metel bresenoldeb arsenig, plwm ac arian byw.

Mae Arsenig yn carsinogen hysbys; mae plwm dan reolaeth Offeryn Statudol 2002 Rhif 2676, Rheoliadau Rheoli Plwm yn y Gwaith 2002 yn sgil y ffaith ei fod mor wenwynig i bobl a'i ddyfalwch oddi mewn i'r amgylchedd, ac mae arian byw hefyd yn wenwynig iawn ac yn sefydlog iawn. Canolbwyntiodd y gwaith hwn ar ddyfeisio dull o gadarnhau a gafodd ei ddefnyddio yn y gorffennol; penderfynu ar amcangyfrif crynodiad, ac yna cyfyngu ymhellach ar y problemau drwy leihau halogiad yn y casgliadau. Mae'r gwaith hwn cyn belled wedi arwain at ddau gyhoeddiad, cyflwyniadau yn y DG a thramor, a chydweithredu gyda phroject Ewropeaidd sylweddol. Mae'r dull a ddyfeisiwyd ar gyfer adnabod defnydd yn gyflym a syml ac wedi ei ddefnyddio yn yr Amgueddfa Hanes Natur a bydd yn cael ei ddefnyddio yn ddiweddarach yn Amgueddfa Frenhinol Cernyw, Truro.