Caneuon Gwerin


Ffarwel Fo i Langyfelach Lon

Peiriant Recordio Cynnar.
Peiriant Recordio Cynnar.

Ffarwel fo i Langyfelach Ion,
A'r merched ieuainc i gyd o'r bron;
'Rwy'n mynd i dreio pa un sydd well,
Ai 'ngwlad fy hun neu'r gwledydd pell.

A martsio wnes i yn y blaen
Nes imi ddod i dre Pont–faen,
Ac yno 'eddent, yn fawr eu sbort,
Yn listio' gwŷr at y Duke of York.

Mi drois fy mhen ac i ryw dŷ,
Yr aur a'r arian oedd yno'n ffri,
Y dryms a'r ffeiffs yn cario'r sŵn –
A listio wnes at y Light Dragoon.

'Rôl imi fartsio i Lundain fry,
Diwti caled ddaeth arnom ni,
Sef handlo'r dryll a'r cleddyf noeth,
Y bwlets plwm a'r powdwr poeth.

Fe ddaeth despatch yn fore iawn,
A daeth un arall y prynhawn,
Fod yr English fleet yn hwylio i ma's
I frwydr dros y moroedd glas.

Ffarwel fy nhad a'm hannwyl fam,
Sydd wedi'm magu a'm dwyn i'r Ian
Yn dyner iawn ar aelwyd Ian,
A chan ffarwel fo i'r merched glan.

Os hola rhai pwy wnaeth y gân,
Atebwch hwy mai merch fach lan
Sydd yn gweddïo nos a dydd
Am i'w hannwyl gariad gael dod yn rhydd.

'RôI imi aros amser hir,
Yn rhydd y daeth, 'rwy'n dweud y gwir;
Dychwelodd ef i'w fro ei hun,
Ces roddi cusan ar ei fin.

Fe ddaeth ag arian ganddo'n stôr
O'r gwledydd pell tu draw i'r môr,
A'r cyntaf peth a wnaeth o'i serch
Oedd chwilio am ei annwyl ferch.

Offeiriad alwyd yno'n glau
I'n rhwymo ni yn un ein dau;
Cawn fyw mewn llwyddiant drwy ein ho(e)s,
A chysgaf rhwng ei freichiau'r nos.

Cymerwch gyngor, ferched llon,
Os aiff eich cariad dros y don:
I beidio rhodio'n wamal ffol,
Ond byddwch driw nes try yn ô1.

Mi gefais gynnig lawer gwaith,
Do, ar gariadon, chwech neu saith,
Ond, coeliwch fi, 'roedd ganmil gwell
Im gofio'r mab yn y gwledydd pell.

Fe aeth a'm calon gydag e',
Ond eiddo'i hun rodd yn ei lie,
A deddf atyniad cariad cun
A wnaeth ein c'lonnau bach yn un.


Tâp AWC 456. Recordiwyd (Penillion 1–6 yn unig) 25.1.62 gan Bertie Stephens (bridiwr cŵn hela, etc., g. 1900), Llwyncelyn, Llangeitho, sir Aberteifi. Yn Abergorlech, sir Gaerfyrddin, y magwyd BS. Yr oedd ganddo rai degau o gerddi llafar gwlad yn fyw ar ei gof a chanodd lawer arnynt mewn cyngherddau. Cododd y gân hon oddi wrth ei dad, brodor o Dregaron.


Nodiadau

Penillion 1–6 yn unig a recordiwyd gan BS y tro hwn eithr recordiodd naw pennill i'r Amgueddfa ymhen pedair blynedd wedyn. Yn y gyfrol bresennol codwyd testun y gan yn llawn o'r gyfrol Caneuon Serch, Hen a Diweddar. Ymddengys mai merch ifanc a fu'n gariad i filwr o Gymro sy'n traethu yn y faled, eithr cynnwys llythyr oddi wrth y milwr a geir yn y chwe phennill agoriadol. (Addas, wrth gwrs, i wrywod yw canu'r penillion hynny yn unig.) Bu'r faled hon, neu ei hanner cyntaf yn unig efallai, yn hynod boblogaidd gynt ledled Cymru, ac yr oedd i Ogleddwyr eu fersiwn hwy eu hunain, yn cyfeirio at 'dre Caernarfon lon' yn hytrach na Llangyfelach (sydd gerllaw Abertawe). Yn ystod y ganrif o'r blaen cyhoeddwyd 'Ffarwgl Fo i Langyfelach Lon' droeon ar daflenni baledi. Awdur y geiriau oedd 'Siemsyn Twrbil' neu James Turberville (?18/19 ganrif), bardd o Forgannwg. Mwy na thebyg mai efe oedd y gwehydd crwydrol a'r tribannwr y dywaid 'Cadrawd' (yn ei History of Llangynwyd, 1887) iddo gael ei eni yn Nhrelai a'i brentisio yng Nghwmfelin, ger Maesteg, ac iddo fyw am gyfnod hir ym mhlwyf Llangynwyd.

Cymh. y dôn ac eiddo 'Lisa Lan' – gw., er enghraifft, yr amryw fersiynau o honno yn CCAGC, i, 37-8.

Cliciwch yma i lawrlwytho'r cerddoriaeth am Ffarwel Fo i Langyfelach
  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    Sain Ffagan

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    Big Pit

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    Amgueddfa Wlân Cymru

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    Amgueddfa Lechi Cymru

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.