Caneuon Gwerin


Y Bardd a'r Gwcw

Y Gwcw.
Y Gwcw.

O'r gwcw fach lwydlas, lle buost ti cyd
Mor hir heb ddychwelyd?
Ti fuost yn fud.
Mor hir heb ddychwelyd?
Ti fuost yn fud.

Y GWCW:
0, peidiwch camsynied a meddwl mor ffol,
Yr oerwynt o'r gogledd a'm daliodd i'n ô1.
Yr oerwynt o'r gogledd a'm daliodd i'n ô1.

Fy amser i ganu yw Ebrill a Mai
A banner Mehefin, chwi wyddoch, bob rhai.
A banner Mehefin, chwi wyddoch, bob rhai.

Ffarwel i chwi 'leni, ffarwel i chwi oil,
Cyn y delwyf i yma nesa bydd miloedd ar goll.
Cyn y delwyf i yma nesa bydd miloedd ar goll.

Bydd llawer merch ifanc yn isel ei phen
Cyn y delwyf i yma nesa i roi caniad ar bren.
Cyn y delwyf i yma nesa i roi caniad ar bren.


Tâp AWC 820. Recordiwyd 7.10.64 gan William Jones (gof, g. 1906), Gladstone, Aberdaron, sir Gaernarfon. Clywodd WJ y gân hon gan ei daid, John Jones (c. 1829–1918), a oedd yn frodor o Lŷn.


Nodiadau

Canwyd yn Gymraeg doreth o gerddi sy'n annerch adar, a'r gwcw a ymddengys mewn llaweroedd o'r rhain. Lluniwyd ymddiddan cartrefol 'Y Bardd a'r Gwcw' gan Daniel Jones ('Daniel Sgubor', 1777?–1859), gwaddotwr. Trigai mewn tŷ o'r enw 'Sgubor ar dir Castell–hywel, heb fod nepell o'r ffordd a red o Landysul i Lanbedr Pont Steffan, sir Aberteifi. Am ychydig o'i hanes gw. W. J. Davies, Hanes Plwyf Llandyssul (1896), 248. Cyhoeddwyd y gerdd yn HPLI, 267–8, a hefyd yn CCAGC, i, 205. Yn y ffynonellau hyn y mae dair gwaith hyd yr uned a recordiwyd, eithr penderfynwyd cyhoeddi enghraifft anghyflawn Aberdaron fel y saif, heb geisio'i chyfuno â fersiwn HPLI. (Yn un peth y mae nifer o'r penillion yn y gerdd wreiddiol yn cynnwys cyfeiriadau lleol o fro Daniel Jones.) Bu gynt fri arbennig ar 'Y Bardd a'r Gwcw' yn ne–orllewin Cymru ond crwydrodd ffurf anghyflawn ami i'r Gogledd hefyd. Ymddengys bod ar lafar gwlad gryn gymysgu rhyngddi a chân arall, 'Y Gog Lwydlas' – peth naturiol gan fod y ddwy ar ffurf ymddiddan rhwng y bardd a'r gwcw, yn cyfateb ar brydiau o ran rhediad eu sgwrs, a hefyd ar yr un mesur. Yn y fersiwn a recordiwyd, o gerdd 'Y Gog Lwydlas' y daeth y trydydd pennill ynghyd a'r ansoddair 'llwydlas' yn nechrau'r pennill cyntaf. Cymh. y dôn yn y gyfrol bresennol â'r fersiynau a gyhoeddwyd eisoes (gogyfer a'r un gerdd) yn CCAGC, 1,128,206, a iv, 93.

Cliciwch yma i lawrlwytho'r cerddoriaeth am Y Bardd a'r Gwcw
  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    Sain Ffagan

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    Big Pit

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    Amgueddfa Wlân Cymru

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    Amgueddfa Lechi Cymru

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.