Caneuon Gwerin


Cân yr Ysbrydion

Cân yr Ysbrydion.
Cân yr Ysbrydion.

Mi es pan oeddwn fychan,
At Sion y Gof i'r Cellan
I mofyn harn at dorri mawn
Ar ryw brynhawn fy hunan.
Sing di–wac, ffoldi ridldi rai
Ffoldi ridldi rai do.

'Roedd Wil a Lewys Leyshon
Yn gwella bachau crochon,
A Siorsi Wil a Sioni Sam
Yn siarad am ysbrydion.
Sing di–wac, ffoldi ridldi rai
Ffoldi ridldi rai do.

Yn sôn am Wrach y Rhibyn,
Y Tylwyth Teg a'r Goblyn,
A rhyw gyhyraeth drwg ei nad
A gadwai'r wlad mewn dychryn.
Sing di–wac, ffoldi ridldi rai
Ffoldi ridldi rai do.

Daeth Wiliam Puw o'r Felin
A Nel i mewn dan chwerthin
Wrth sôn am ysbryd Mari Mwm
Yn dilyn Twm Penderyn.
Sing di–wac, ffoldi ridldi rai
Ffoldi ridldi rai do.

Fe welwyd ysbryd milgi
Ar ael y bryn yn croesi,
Ac ysbryd gwas y Gelli Thorn
Ag ysbryd corn yn canu.
Sing di–wac, ffoldi ridldi rai
Ffoldi ridldi rai do.

'Roedd ysbryd cathau'n mewian,
Ac ysbryd ieir yn crecian,
Ac ysbryd morwyn Siorsi Wil
Yn chwyrnu 'nghil y pentan.
Sing di–wac, ffoldi ridldi rai
Ffoldi ridldi rai do.

'Roedd ysbryd Sian yn cribo
A nyddu dan ei dwylo,
Ac ysbryd Georgie bach Penhill,
Ac ysbryd Wil yn siafo.
Sing di–wac, ffoldi ridldi rai
Ffoldi ridldi rai do.

'Roedd ysbryd Bilo'r Bwtsiwr
Yn croesi pont Caslwchwr
Yn peri dychryn i'r holl wlad
Wrth ddilyn Deio'r Badwr.
Sing di–wac, ffoldi ridldi rai
Ffoldi ridldi rai do.

Mae weithiau ysbryd angladd –
Y mawr a'r bach yn gydradd –
Ac ysbryd moch yn cadw sŵn,
Ac ysbryd cŵn yn ymladd.
Sing di–wac, ffoldi ridldi rai
Ffoldi ridldi rai do.

Ac ysbryd gwraig mewn urddas
Yn prynu ysbryd canfas;
Ac ysbryd plân a bwyell sa(e)r,
Ac ysbryd sgwâr a chwmpas.
Sing di–wac, ffoldi ridldi rai
Ffoldi ridldi rai do.

Ac ysbryd rhai yn cychwyn
I wneuthur ysbryd coffin,
Ynghyd ag ysbryd hir ei gam
Yn rhedeg am y cortyn.
Sing di–wac, ffoldi ridldi rai
Ffoldi ridldi rai do.


Tâp AWC 635. Recordiwyd (Penillion 1–3 a 5–8 yn unig) 14.2.64 gan Mrs. Edith Edwards (g. 1881), Neuadd–wen, Ystradgynlais, sir Frycheiniog. Pan oedd EE yn blentyn ar fferm ei theulu yng Nglyntawe dysgodd y gân hon o glywed ei chanu gan ei thad, brodor o Lyntawe.


Nodiadau

Saith pennill yn unig o'r gân a recordiwyd eithr cyhoeddir 11 yn y gyfrol hon – codwyd y penillion ychwanegol oddi ar daflen faled (?19eg ganrif) sy'n cynnwys 18 pennill i gyd. Yn amlwg, bu i drydydd pennill y gân (mewn ffurf ychydig yn wahanol) ei gylchrediad annibynnol gynt ar lafar gwlad – gw. Hen Benillion, gol. T. H. Parry–Williams (1940), 57. Cerdd ddi–ffurf, gatalogaidd, yw'r cyfanwaith (sydd ar fesur triban, gyda Haw), er bod ei chyflawnder o gyfeiriadau lleol yn debyg o fod wedi apelio'n fawr at gynulleidfa gyfyng pan ymddangosodd y gerdd gyntaf. Ar y daflen enwir 'Deio Bach y Cantwr' fel yr awdur. Digwydd enw'r un gŵr ar daflen arall wrth gân 'Llais yr Unig, sef Cwynfan Dafydd Williams, hen weithiwr tan (sic) agos i ddeugain mlynedd, wedi colli grym ei olygon, a thrwy hynny yn methu dilyn ei alwedigaeth'. Dywaid 'Llais yr Unig' i Ddeio gael ei fagu yn Nhreforys (ger Abertawe) ac iddo weithio mewn amryw leoedd ym Morgannwg: yng Nghyfarthfa, Dowlais, Pen–y–cae, Cwmafan a Llansawel (Briton Ferry). Dichon mai'r un gŵr hefyd oedd y 'Deio Bach' yr argraffwyd nifer o'i gerddi ar daflenni.

Cliciwch yma i lawrlwytho'r cerddoriaeth am Cân yr Ysbrydion
  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    Sain Ffagan

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    Big Pit

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    Amgueddfa Wlân Cymru

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    Amgueddfa Lechi Cymru

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.