Caneuon Gwerin


Bwmba

John Thomas.
John Thomas.

Pan oeddwn i gynt yn fachgen,
Bwmba bwmba bwmba dwdl ei,
Heb feddwl gwaeth nag amgen,
Fe rois fy mryd ar ferched glân
Er mwyn hala'r byd yn llawen.
Bwmba bwmba bwmba dwdl ei. beio,
Fe rois fy mryd ar ferched glân
Er mwyn hala'r byd yn llawen.

O'r diwedd mi briodes,
Bwmba bwmba bwmba dwdl ei,
A'r lana' ferch a weles;
Fe fuse'n well imi, wir ddyn byw,
Briodi â Gwyddeles!

Ni fedre weu na gwinio,
Bwmba bwmba bwmba dwdl ei,
Na golchi'n Ian na smwddo,
Na chwiro patshyn ar fy mritsh,
Fe haedde'r bitsh ei chico!

Ni fedre dderwyn dafe',
Bwmba bwmba bwmba dwdl ei,
Na medru cwiro sane,
Ond un peth fedre (h)i'n eitha' da,
Sef gweitho twmplins fale.

Fe gane wrth fynd i'r gwely,
Bwmba bwmba bwmba dwdl ei,
Fe lefe beth wrth godi;
Eistedde lawr yn ochor (y) tân,
Fuse awr ddim byd iddi grafu

A phan ddawe amser brecwast,
Bwmba bwmba bwmba dwdl ei,
Yn byta fydde'r hen folgast:
Yr wye a'r pancocs bobo'n ail –
A finne a 'masned sopas!

Rhyw fore penderfynes,
Bwmba bwmba bwmba dwdl ei,
I siarad â'r hen lodes:
Os na fuse'n altro'r drefen hon.
Fuse raid iddi gal y gwes.

Ond, "Thank you, Miss", daeth Ange,
Bwmba bwmba bwmba dwdl ei,
Ymaflodd yn ei sodle;
Fe ath â'r bitsh i mas o'r byd –
Y very thing oedd eisie!

Cyn bo hir dechreues garu,
Bwmba bwmba bwmba dwdl ei,
 merch 'rhen Dwm Sion Cati;
'Roedd hon yn debyg iawn i'r llall –
Ac felly fe gas lony'.

Priodi wnes i wedyn,
Bwmba bwmba bwmba dwdl ei,
Â'r hen Siân fwyn o'r Felin;
Yr oen ni'n byw, mae'n eitha gwir,
Mor hapus â dou dderyn!

Holl fechgyn teidi'r cwmni,
Bwmba bwmba bwmba dwdl ei,
Cymerwch gyngor gen–i:
Gofalwch fod yn ben ar y wraig
Ar ô1 i chwi briodi.


Tâp AWC 609. Recordiwyd 10.8.63 gan John Thomas (peiriannydd, g. 1912), Felin, Abercastell, ger Mathri, sir Benfro. Dysgodd JT y gân pan oedd tuag 8–9 oed, a hynny o glywed ei chanu mewn cyngherddau lleol gan ei ewyrth, Ben Phillips, sef 'Ben Bach' (1871–1958), y canwr gwerin enwog.


Nodiadau

Y mae'r agwedd gellweirus tuag at briodas a marwolaeth, fel y'i hamlygir yn yr wyth bennill cyntaf, yn brin yn y caneuon gwerin Cymraeg sydd wedi eu cyhoeddi. Sylwer hefyd fod bias tafodieithol yn gryf ar fynegiant 'Bwmba'. Cyhoeddwyd fersiynau o Benillion 1, 2, 3 ac 8 yn unig, ynghyd ag ymron yr un dôn, yn CCAGC, iv, 60 – yr oedd yr enghraifft honno wedi ei chasglu yng Nghwm Gwaun, sir Benfro. Yn CCAGC, ii, 194–5, ymddangosodd fersiynau o'r un pedwar pennill (eithr gyda cherddoriaeth wahanol) fel y'u cofnodwyd tua hanner canrif yn ô1 yn Llanwddyn, sir Drefaldwyn. 0 hepgor y cymalau disynnwyr fe welir mai ar fesur triban y mae geiriau'r gân, eithr yn y trydydd pennill yn unig y ceir yma yr odl fewnol yn y Ilinell olaf. (Yn y pennill agoriadol fe gollwyd odl drwy drawsosod cymalau'r 'drydedd' linell.)

Cliciwch yma i lawrlwytho'r cerddoriaeth am Bwmba
  • Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd

    Cewch ddarganfod celf, daeareg a hanes natur. Gyda rhaglen newidiol o arddangosfeydd a digwyddiadau, mae rhywbeth i syfrdanu pawb, beth bynnag sy'n mynd â'ch bryd — ac mae mynediad am ddim!

  • Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

    Sain Ffagan

    Sain Ffagan yw un o brif amgueddfeydd awyr agored Ewrop, ac atyniad ymwelwyr mwyaf poblogaidd Cymru.

  • Big Pit Amgueddfa Lofaol Cymru

    Big Pit

    Pwll glo go iawn yw'r Pwll Mawr, ac un o amgueddfeydd mwyngloddio gorau Prydain.

  • Amgueddfa Wlân Cymru

    Amgueddfa Wlân Cymru

    Mae Amgueddfa Wlân Cymru, sydd yn hen ffatri wlân y Cambrian Mills, yn lle arbennig ac mae ganddi stori gyfareddol i'w hadrodd.

  • Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru

    Yn OC75, sefydlodd y Rhufeiniaid caer yng Nghaerllion a fyddai'n gwarchod yr ardal am dros 200 o flynyddoedd. Heddiw, yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yng Nghaerllion, byddwch yn dysgu pam yr oedd byddin y Rhufeiniaid cymaint i'w hofni.

  • Amgueddfa Lechi Cymru

    Amgueddfa Lechi Cymru

    Mae'r Amgueddfa Lechi'n cynnig diwrnod llawn mwynhad ac addysg mewn ardal ddramatig o brydferth ar lan Llyn Padarn.

  • Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Amgueddfa Genedlaethol y Glannau

    Mae Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn adrodd hanes diwydiant ac arloesi yng Nghymru, heddiw a thros y 300 mlynedd diwethaf.

  • Rhagor: Archwilio'r Casgliadau

    Gwefan newydd cyffrous yw 'Rhagor' lle cewch ddysgu rhagor am ein casgliadau hynod.