Adeiladau Byw: atgynhyrchiadau arbrofol ym Mhentref Celtaidd Sain Ffagan Amgueddfa Werin Cymru

Staff: Nia Williams, Ken Brassil, Gerallt Nash ac Adam Gwilt [gyda Dr Rachel Pope, Prifysgol Lerpwl a Dafydd Wiliam]
Y 'Pentref Celtaidd' yn Sain Ffagan
Y 'Pentref Celtaidd' yn Sain Ffagan

Adeiladwyd atgynhyrchiad y 'Pentref Celtaidd' yn Sain Ffagan gan y diweddar Dr Peter Reynolds, yr archeolegydd arbrofol blaengar a chyfarwyddwr fferm arbrofol Oes Haearn Butser, yn 1992. Ers hynny, bu'r lleoliad yn boblogaidd iawn gydag ymwelwyr, gyda rhaglen weithgar o ymweliadau ysgolion dan arweiniad dehonglydd penodol. Yn y blynyddoedd diweddar, roedd angen mwy a mwy o waith cynnal a chadw ar adeiladau a strwythurau, a chychwynnwyd ar raglen o adnewyddu mewn camau ar y safle. Mae strwythur to Tŷ Moel-y-Gaer yn gynyddol ansefydlog: ar sail iechyd a diogelwch a mynediad cyhoeddus, dwy neu dair blynedd yn unig sydd ganddo.

Yn adlewyrchu'r dyhead i fod yn labordy arbrofol blaengar ar gyfer atgynhyrchiadau Oes Haearn a gweithgareddau perthnasol ym Mhrydain, mae project ymchwil cydweithredol yn cael ei gynllunio ar hyn o bryd. Nod y project hwn fyddai rheoli datgymaliad ac ymchwiliad tŷ crwn 15 mlwydd oed Moel-y-Gaer. Byddai'r canfyddiadau yn ysgogi technegau adeiladu arbrofol a dehongliadau newidiol o'r dystiolaeth archeolegol. Yn ail, mae'r gofod hwn yn cynnig cyfle i ail adeiladu math newydd o adeilad, ar sail cynllun gwahanol o dŷ crwn, wedi'i weld yn archeolegol. Yn olaf, byddai'r cynllun project hwn yn ceisio ehangu trosglwyddiad gwybodaeth, drwy gyfres o ddigwyddiadau gyda chynulleidfaoedd cyhoeddus ehangach.